Apoplexie, oftewel een beroerte, is een ernstige zaak.
Bloeduitstortingen in de hersenen zijn de belangrijkste oorzaak van invaliditeit
onder volwassenen en, na hartkwalen en kanker, de voornaamste aanleiding
voor een vroegtijdige dood. Een beroerte kan de levens van slachtoffers
en hun familie verwoesten. De grootste tragedie is echter, dat deze aandoening
grotendeels kan worden voorkomen.
Onderzoek naar apoplexie is grotendeels gericht op het
vinden van het enige, meest effectieve preventiemiddel voor de eerste
(primaire) en volgende (secundaire) bloeduitstortingen. De meest populaire
opties zijn bloedverdunningsmiddelen – die voorkomen dat bloed gaat
klonteren; trombocytenremmers – medicijnen die de bloedcellen, die
nodig zijn voor het stollingsproces, vernietigen; bloeddrukverlagende
medicijnen; diuretica en chirurgie. In veel gevallen wordt, zowel ter
behandeling van mensen die een beroerte hebben gehad als van mensen die
een relatief groot risico van een beroerte lopen, een combinatie van deze
medicijnen gebruikt, hetgeen een verwoestend effect heeft op de gezondheid
en kwaliteit van leven.
Hoewel wordt beweerd, dat mensen met een laag risico van een beroerte,
die geen voorgeschiedenis van hart- en vaatziekten hebben, deze aandoening
kunnen voorkomen door dagelijks enkele aspirines te slikken, is nooit
bewezen dat dit een effectief preventiemiddel is. (1) Wel bestaat er enig
bewijs dat je met behulp van aspirine een secundaire beroerte kunt voorkomen,
maar over de optimale dosis blijken onderzoekers het niet eens te kunnen
worden. (2)
Er is vergelijkend onderzoek gedaan naar behandeling met aspirine, warfarine
– een bloedverdunningsmiddel dat oraal dient te worden ingenomen
– en uitsluitend observatie van de patiënt. Voor mensen met
een klein risico van een beroerte bleek er tussen de drie groepen nauwelijks
een verschil in levensverwachting te bestaan. Patiënten met een groot
risico van een beroerte in de aspirinegroep hebben daarentegen over de
volgende tien jaar een levensverwachting van 6,27 jaar, terwijl de mensen
die warfarine gebruikten een levensverwachting hadden van 6,51 jaar en
de groep die uitsluitend werd geobserveerd 6,01 jaar. Hoewel deze verschillen
statistisch gezien van belang zijn, loopt de levensverwachting niet ver
uiteen. Je kunt je dus afvragen of het gebruik van medicatie, gezien de
risico’s die er aan verbonden zijn, wenselijk is. (3)
De potentiële bijwerkingen van conventionele behandelmethoden en
het gebrek aan effectiviteit hebben ertoe geleid, dat de interesse voor
alternatieve middelen ter voorkoming van een beroerte de afgelopen jaren
sterk is gegroeid. Hoewel het onderzoek naar natuurlijke behandelwijzen
nog in de kinderschoenen staat, hebben studies naar behandelingen met
kruiden veelbelovende resultaten opgeleverd. Van diverse kruiden die wij
regelmatig gebruiken is aangetoond, dat zij hetzelfde vernietigende effect
hebben op bloedcellen die het stollingsproces in het bloed bevorderen
als aspirine en warfarine.
De preventieve werking van knoflook
Knoflook staat al langere tijd bekend als een bloedverdunnend middel,
dat niet de bijwerkingen van een medicijn als aspirine heeft. Uit een
dubbelblinde, placebo-gecontroleerde studie, waaraan zestig vrijwilligers
met een verhoogd risico van een beroerte en een grotere stollingsfactor
in het bloed deelnamen, is gebleken, dat een dagelijkse dosis van achthonderd
milligram knoflookpoeder in vier weken tijd tot een aanzienlijke vertraging
van het stollingsproces in het bloed leidt. (4) De resultaten van dit
onderzoek zijn door andere studies naar het effect van knoflook
bevestigd. (5)
Als je voedingssupplementen inneemt, kun je het beste preparaten van gedroogde
knoflook gebruiken. (6) Capsules die olie bevatten zijn minder effectief,
zo is uit onderzoek gebleken. (7) Volgens sommige kruidengeneeskundigen
zorgt het gebruik van stoom tijdens het distillatieproces voor vernietiging
van alliine, het actieve bestanddeel van knoflook. Idealiter zou je dagelijks
tenminste acht milligram alliine moeten innemen, of vierduizend microgram
allicine – een bijproduct van alliine.
Verse knoflook is echter het meest effectief. Als je vier maanden lang
dagelijks een vers teentje knoflook eet, zal het niveau van tromboxaan
in het bloed – een stof die het stollingsproces bevordert –
met tachtig procent dalen, zo blijkt uit onderzoek. (8)
Het risico van een beroerte vermindert ook als je regelmatig gember eet,
zij het dat het bewijs hiervoor minder overtuigend is. Uit een studie,
waaraan een kleine groep gezonde vrouwen deelnam, is gebleken, dat het
niveau van tromboxaan met 37 procent daalt als een week lang dagelijks
vijf gram gember wordt ingenomen. (9) Onderzoek bij mannen bij wie het
stollingsproces in het bloed kunstmatig werd versneld door extra boter
aan het dieet toe te voegen, heeft uitgewezen, dat het gebruik van gember
het stollingsproces naar een normaal niveau terugbracht. Bij een controlegroep,
die een placebo innam, trad geen verandering op. (10) Vijf gram gember
per dag lijkt een optimale dosis: proeven met twee gram gember bleken
geen verandering in het stollingsproces te bewerkstelligen. (11)
Niet alle onderzoeksrapporten zijn echter even positief. Vergelijkend
onderzoek naar het effect van rauwe of gekookte gember en een placebo
heeft tot de conclusie geleid, dat het niveau van tromboxaan in het bloed
niet veranderde. (12) Dit zou deels te wijten kunnen zijn aan de kleinere
hoeveelheid gember die werd gebruikt, namelijk een equivalent van vier
gram gember in poedervorm.
Het positieve effect van kruiden
Van blauwe bosbes (Vaccinium myrtillus) is wetenschappelijk aangetoond,
dat het van nut kan zijn bij de preventie van een beroerte. Bij een groep
gezonde vrijwilligers die gedurende dertig tot zestig dagen een extract
van blauwe bosbes kregen, dat 173 milligram anthocyanine – de actieve
ingrediënt van de plant – bevatte, registreerden onderzoekers
afname van het aantal bloedcellen dat het stollingsproces in het bloed
bevordert. (13)
Een studie naar het effect van voeding, in het bijzonder de invloed van
bepaalde voedingsstoffen, heeft uitgewezen, dat flavonoïden –
in het bijzonder quercetine een derivaten hiervan – het risico van
een beroerte kunnen verlagen. (14) Quercetine is een belangrijk bestanddeel
van zwarte thee, die tevens veel aanverwante flavonoïden bevat. Deze
stoffen komen echter ook voor in knoflook, uien, de meeste vruchten, groenten
en granen, evenals in Rooibos thee.
Traditionele Chinese remedies
Tegenwoordig bestaat er veel belangstelling voor Chinese kruiden, met
name als het gaat om middelen ter voorkoming van een beroerte. In China
is een grote hoeveelheid onderzoek gedaan, waarbij complexe combinaties
van kruiden zijn getest, maar tot op heden beschikken we in het Westen
over weinig bewijzen voor de effectiviteit van deze remedies. Niettemin
worden drie preparaten veelvuldig gebruikt: Su He Xiang Wan, Da Huo Luo
Dan en Ren Shen Zai Zao Wan.
Volgens een recent overzichtsartikel in de Townsend Letter for Doctors
and Patients (15) wordt een beroerte door de Chinezen ‘een attaque
van de wind’ genoemd, hetgeen zou worden veroorzaakt door een verminderde
vitaliteit, zwak bloed, stress en een slecht dieet, waarbij een overmaat
aan alcohol wordt verondersteld een belangrijke rol te spelen.
Su He Xiang Wan is een vloeistof die al eeuwenlang in China wordt gebruikt
om vitaliteit op te wekken bij mensen die een beroerte hebben gehad. Dit
middel bevat echter vermiljoen (Zhu Sha), een bestanddeel dat veel weg
heeft van kwik en momenteel geleidelijk uit gepatenteerde Chinese medicijnen
wordt geëlimineerd. Tevens kan het stoffen bevatten die afkomstig
zijn van de hoorn van een neushoorn (Xi Jiao), een bedreigde diersoort.
Zorg ervoor dat je op de hoogte bent van de volledige lijst van ingrediënten
alvorens je deze remedie gebruikt.
Da Huo Luo Dan staat bekend als een middel dat de bloedcirculatie stimuleert,
stijve ledematen losmaakt en in enkele gevallen zelfs verlamming ongedaan
kan maken. Dit kruidenpreparaat zou zo snel mogelijk na een beroerte moeten
worden toegediend, maar niet gebruikt mogen worden als er sprake is van
hersenbloedingen. Van oudsher bevat deze remedie ook ingrediënten
die afkomstig zijn van bedreigde diersoorten, zoals de neushoorn, maar
deze stoffen maken geen deel uit van de gepatenteerde Amerikaanse versie
van het medicijn.
Ren Shen Zai Zao Wan, een preparaat op basis van ginseng, zou eveneens
zo snel mogelijk na een beroerte moeten worden toegediend. Dit middel
wordt van oudsher gebruikt om spraak te herstellen en spasmen te verminderen,
evenals andere neurologische condities die verband houden met een beroerte.
De invloed van voedingsstoffen
Geen enkele remedie zal volledig op zichzelf werken. Als het om een beroerte
gaat, dienen velerlei behandelwijzen te worden overwogen, inclusief het
gebruik van voedingssupplementen, zo erkennen artsen en wetenschappers.
Inname van extra voedingstoffen zou wel eens het meest effectief kunnen
zijn.
Onderzoek heeft uitgewezen, dat verhoogde niveaus van homocysteïne
verband houden met het ontstaan van verscheidene vaatziekten, inclusief
adervernauwing, een verhoogd risico van hartkwalen en een beroerte (16),
terwijl laboratoriumtesten op beschadiging van endotheliale cellen hebben
gewezen. (17) Een hoog homocysteïne-niveau wordt als een onafhankelijke
risicofactor voor een versneld ziekteproces van vaataandoeningen beschouwd.
(18) Een van de beste manieren om het risico van een beroerte te verminderen
is dan ook verlaging van het homocysteïne-niveau.
Ongeveer 42 procent van de patiënten met vaataandoeningen in de hersenen
en dertig procent van degenen met vaataandoeningen in de hartstreek heeft
een te hoog homocysteïne-gehalte in het bloed, zo blijkt uit een
onderzoeksrapport. (19) Normaal gezien is het niveau van homocysteïne
zes tot tien micromol per liter bloed. Verondersteld wordt dat het risico
van vroegtijdige hartkwalen en een beroerte correleert met niveaus van
homocysteïne die hoger zijn dan veertien micromol per liter bloed.
Stijging van deze niveaus heeft voor een groot deel te maken met een toegenomen
consumptie van fastfood en kant en klare maaltijden voor in de magnetron.
Als je een te hoog niveau van homocysteïne hebt, doe je er goed aan
om voedingssupplementen, in het bijzonder vitamine B, in te nemen. Voor
het verbrandingsproces van homocysteïne heb je foliumzuur en vitamine
B12 en B6 nodig. Deze B-vitaminen helpen bij de omzetting van het schadelijke
homocysteïne in het meer bruikbare methionine. Tevens spelen ze een
rol in andere cruciale biochemische processen die de opbouw van homocysteïne
voorkomen. Van de drie voedingsstoffen lijkt foliumzuur het meest essentieel.
Onderzoek bij 1160 ouderen heeft het ontstaan van hoge niveaus van homocysteïne
in verband gebracht met een tekort aan foliumzuur, folinezuur en vitamine
B6 uit voeding. (20) Ook een laag niveau van vitamine B12 en geactiveerde
vitamine B6 in het bloed bleek hiermee verband te houden, hoewel deze
relatie zwakker was. Ouderen met het laagste niveau van homocysteïne
bleken zeshonderd microgram folinezuur uit voeding te halen – drie
keer de in Engeland dagelijks aangeraden hoeveelheid – en meer dan
drie milligram vitamine B6 – het dubbele van de dagelijks aangeraden
hoeveelheid. De eindconclusie van de studie luidde, dat het niveau van
homocysteïne gevaarlijk hoog wordt naarmate je minder dan de dagelijks
aangeraden hoeveelheid foliumzuur en vitamine B6 inneemt.
Zelfs als je kleine hoeveelheden van de juiste B-vitaminen inneemt –
één milligram folinezuur, tien milligram vitamine B6 en
vierhonderd microgram vitamine B12 – zal het niveau van homocysteïne
binnen zes weken aanzienlijk dalen, zo heeft recent onderzoek uitgewezen.
(21) Deze resultaten zijn door ander onafhankelijk onderzoek bevestigd.
(22)
Andere manieren om het niveau van homocysteïne te verlagen, zijn
onder meer het vermijden van proteïne, en dan met name de dierlijke
variant. Proteïne wordt in het lichaam omgezet in methionine dat
vervolgens wordt geconverteerd in homocysteïne – een proces
dat wordt bespoedigd als je onvoldoende vitamine B6, B12 en foliumzuur
binnenkrijgt. Van deze vitaminen is bekend, dat ze voorkomen dat methionine
wordt omgezet in een overmaat aan homocysteïne. (23) Uit onderzoek
blijkt bovendien dat je het homocysteïne-niveau sneller verlaagt
door middel van supplementen van vitamine B dan door het eten van extra
groenten en fruit. (24)
1. N Eng J Med, 1992; 327: 175-81 BMJ, 1988; 296:
313-6
2. The Lancet, 1991; 338: 1345-9
3. JAMA, 1995; 274: 1839-45
4. Euro J Clin Pharmacol, 1993; 45: 333-6
5. Arzneim Forsch, 1993; 43: 19-22
6. Thromb Res, 1992; 65: 141-56
7. JAMA, 1998; 279: 1900-2
8. Prostagland Leukotr Essent Fatty Acids, 1995; 53: 211-2
9. Prostagland Leukotr Essent Fatty Acids, 1989; 35: 183-5
10. Indian J Med Res, 1993; 98: 240-2
11. Thromb Haemost, 1994; 71: 110-1
12. Eur J Clin Nutr, 1996; 50: 772-4
13. Fitoterapia, 1989; 60: 69-75
14. Arch Intern Med, 1996; 156: 637-42
15. Townsend letter for Doctors and Patients, nov 1999; 22: 28-30
16. New Eng J Med, 1996; 332: 286-91
17. J Clin Invest, 1986; 77: 1370-6
18. Ann NY Acad Sci, 1992; 669: 197-204
Stroke, 1994; 25: 1924-30
19. New Eng J Med, 1991; 324: 1149-55
20. JAMA, 1993; 270: 2693-8
21. Am J Clin Nutr, 1993; 57: 47-53
22. Ann NY Acad Sci, 1992; 669: 197-204
23. J Clin Invest, 1993; 71: 993-8
Irish J Med Sci, 1995; 164 (suppl 15): 51A
Res Commun Molec Pathol Pharmacol, 1995; 89: 208-20
24. JAMA, 1995; 274: 1526-33
Een beter dieet
Als je veel fruit en groente eet, loop je minder risico van een beroerte.
Tot deze conclusie zijn onderzoekers van de Harvard Medical School gekomen,
nadat zij, als onderdeel van de Framingham study, gedurende twintig jaar
een groep van 832 mannen van middelbare leeftijd – 45 tot 65 jaar
– hebben gevolgd om na te gaan welk verband er bestaat tussen voeding
en een beroerte. Neem je dagelijks drie extra porties fruit en groente,
zo stelden zij vast, dan is het risico van een beroerte aanmerkelijk kleiner,
namelijk 22 procent. (1)
De deelnemers aan dit onderzoek aten drie soorten fruit: de ‘waterige’
variant – perziken, sinaasappels en sinaasappelsap, minder sappige
vruchten, zoals appels en bananen, en tenslotte zoete vruchten, onder
meer ingeblikte en ingevroren vruchten. De groenten die werden genuttigd,
kunnen in tien categorieën worden ingedeeld, waaronder wortelen,
rauwe groene groenten en gekookte bladgroenten plus tomatensaus, erwten
en limabonen, granen, aardappelen en zoete aardappelen, en zelfs aardappelchips.
De eindconclusie van de onderzoekers luidt, dat groenten meer bescherming
tegen een beroerte bieden dan fruit. Het is echter niet duidelijk wat
de reden is. De meest aannemelijke verklaring komt voort uit onderzoek
naar de invloed van vegetarische voeding op de gezondheid, waaruit blijkt,
dat de bloeddruk lager wordt als je veel groenten, oftewel veel voedingsvezels,
eet. Tevens staan groenten, evenals fruit, garant voor de nodige vitamine
B.
1. JAMA, 1995; 273: 1113-7